Guterres: Fosil yakıtlar da dinozorlar gibi tarihe karışmalı
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, Antalya'da düzenlenen COP31 Dünya Liderler Zirvesi'nde yaptığı konuşmada, iklim kriziyle mücadelede dünyanın yeterince hızlı hareket etmediğini söyledi. Fosil yakıtlardan adil ve planlı biçimde çıkılması çağrısında bulunan Guterres, 'Fosil yakıtlar da dinozorlar gibi tarihe karışmalı. Dinozorların lobisi yoktu. Fosil yakıtların ise var' dedi.
Antalya'da 9-20 Kasım tarihleri arasında gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31'inci Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında Dünya Liderler Zirvesi başladı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde, COP31 Alanı'nın Mavi Bölgesi'ndeki Anadolu Salonu'nda düzenlenen zirvede dünya liderleri iklim değişikliğiyle mücadeleye ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, konuşmasında küresel sıcaklık artışı, fosil yakıtlardan uzaklaşma, yenilenebilir enerji yatırımları ve iklim finansmanına ilişkin mesajlar verdi.
'İklim krizi bizim önümüze geçiyor'
İklim krizinin ulaştığı boyuta dikkat çeken Guterres, 2025 yılında emisyonların tüm zamanların en yüksek seviyesine çıktığını, sıcaklık rekorlarının kırılmaya devam ettiğini söyledi. Son dört yılın kayıtlara geçen en sıcak dört yıl olduğunu belirten Guterres, fosil yakıt şirketlerinin yüksek kazanç elde etmeyi sürdürdüğünü ifade etti.
İklim felaketlerinin insanların hayatlarını, geçim kaynaklarını ve ekonomileri ağır biçimde etkilediğini vurgulayan Guterres, mevcut gidişatın karşılıklı ve kaçınılmaz yıkıma yol açabileceği uyarısında bulundu.
Paris Anlaşması'yla belirlenen küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefine de değinen Guterres, bilimsel verilerin bu sınırın aşılacağını gösterdiğini söyledi. Ancak bu durumun mücadeleden vazgeçilmesi anlamına gelmediğini belirterek, sıcaklık artışının ne kadar yüksek olacağı ve aşımın ne kadar süreceği konusunda insanlığın hâlâ belirleyici olabileceğini dile getirdi.
Guterres, iklim eyleminin yalnızca termometredeki rakamlarla ilgili olmadığını, insanların ve gelecek kuşakların yaşamını koruma mücadelesi olduğunu kaydetti.
'Fosil yakıtların savunulabilirliği giderek ortadan kalkıyor'
Son 10 yılda yenilenebilir enerji alanında önemli ilerlemeler yaşandığını belirten Guterres, güneş enerjisinin 10 yıl önce dünya elektriğinin yüzde 1'ini karşıladığını, geçen yıl ise küresel elektrik talebindeki artışın yaklaşık dörtte üçünü karşıladığını söyledi.
Elektrikli otomobil satışlarının da yükseldiğini ifade eden Guterres, 10 yıl önce satılan her 100 otomobilden yalnızca birinin elektrikli olduğunu, bu yıl bu oranın yaklaşık üçte bire ulaşmasının beklendiğini belirtti.
Temiz enerjinin dünyanın büyük bölümünde yeni elektrik üretimi için en ucuz kaynak hâline geldiğini kaydeden Guterres, dünya nüfusunun yaklaşık dörtte üçünün fosil yakıt ithal eden ülkelerde yaşadığını söyledi. Bu ülkelerin kontrol edemedikleri fiyat şoklarından etkilendiğini belirten Guterres, fosil yakıtlardan çıkışın bilimle uyumlu, adil, düzenli ve hakkaniyetli biçimde hızlandırılması gerektiğini vurguladı.
Fosil yakıt sektörünün dönüşümün önündeki engellerine ilişkin de konuşan Guterres, sektörün bilimi çarpıtma, politikaları ve eylemleri geciktirme stratejisi izlediğini savundu.
'Olağanüstü bir hızlanmaya ihtiyacımız var'
Küresel emisyonların her yıl yaklaşık yüzde 6 azaltılması gerektiğini belirten Guterres, mevcut ulusal iklim planlarının bu hedefin gerisinde kaldığını söyledi. Şartlı taahhütler de hesaba katıldığında planların gerekli emisyon azaltımının en iyi ihtimalle üçte birini karşılayabildiğini ifade etti.
Mevcut planların tamamen uygulanması durumunda bile dünyanın yüzyıl sonunda 2,5 derecenin üzerinde sıcaklık artışıyla karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulunan Guterres, kritik eşiklerin aşılma riskine dikkat çekti.
Guterres, 'Olağanüstü bir hızlanmaya ihtiyacımız var. Gezegenimiz ısınıyor. Zaman daralıyor. Artık harekete geçme ya da kavrulma zamanı' ifadelerini kullandı.
'İklim adaleti, önümüzdeki 10 yılın belirleyici mücadelesidir'
Gelişmekte olan ülkelerin temiz enerji yatırımlarına erişimde yaşadığı eşitsizliğe dikkat çeken Guterres, Çin dışındaki yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerin dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisini barındırmasına rağmen küresel temiz enerji yatırımlarının beşte birinden daha azını aldığını söyledi.
Bu ülkelerin birçoğunun borçlanma maliyetlerinin iki ila üç kat daha yüksek olduğunu belirten Guterres, iklim adaletinin önümüzdeki 10 yılın belirleyici mücadelesi olacağını dile getirdi.
Gelişmiş ülkelerin emisyonlarını daha hızlı azaltması, söz verdikleri finansman ve teknolojiyi sağlaması gerektiğini ifade eden Guterres; yükselen ekonomilere fosil yakıtlardan yenilenebilir enerjiye geçişlerini hızlandırma, gelişmekte olan ülkelere ise iklim değişikliğine uyum için büyük ölçekli destek sağlama çağrısı yaptı.
Yeni kömür projelerine karşı çıktı
Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın (UNEP) Emisyon Açığı Raporu'na değinen Guterres, 2035 yılına kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin 2025 seviyesine göre en az üç katına çıkarılması gerektiğini söyledi.
Emisyon azaltım teknolojileri uygulanmayan kömürden elektrik üretiminin aynı dönemde en az yüzde 75 azaltılması, 2040 yılına kadar ise bu üretimin neredeyse tamamen sona erdirilmesi gerektiğini belirtti. Guterres, petrol ve doğal gaz kullanımının da yaklaşık üçte bir oranında azaltılması çağrısında bulundu.
Hükümetlerin enerji politikalarını bu hedeflerle uyumlu hâle getirmesini isteyen Guterres, yeni kömür projelerine ve 1,5 derece hedefini daha da zorlaştıracak yeni petrol ve doğal gaz altyapılarına karşı çıktı. Metan emisyonlarının azaltılması, yenilenebilir enerji yatırımlarının, elektrik şebekelerinin ve enerji depolama sistemlerinin hızla yaygınlaştırılması gerektiğini söyledi.
Ormanların, okyanusların ve biyolojik çeşitliliğin korunmasının da enerji dönüşümünün önemli parçaları olduğunu vurguladı.
'1,3 trilyon dolarlık hedef gelişmekte olan ülkelere ulaşmalı'
İklim değişikliğine uyumun giderek hayatta kalma meselesine dönüştüğünü belirten Guterres, sel, kuraklık ve yükselen deniz seviyelerine karşı toplumların korunması gerektiğini ifade etti.
İklim finansmanının yeterli, uygun maliyetli ve kolay erişilebilir olması gerektiğini söyleyen Guterres, gelişmiş ülkelerin 2035 yılına kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlanmasına öncülük etmesini istedi. Aynı tarihe kadar iklim değişikliğine uyum finansmanının en az üç katına çıkarılması için somut planlar hazırlanması çağrısında bulundu.
Guterres, '1,3 trilyon dolarlık hedef, gelişmekte olan ülkelere gerçekten ulaşan finansmana dönüşmelidir' dedi.
Çok taraflı kalkınma bankalarının 2030 yılına kadar yıllık 120 milyar dolar sağlama yönündeki Bakü taahhütlerinin ötesine geçmesi gerektiğini belirten Guterres; özel yatırımların artırılması, yenilikçi finansman araçlarının kullanılması ve kırılgan ülkelerin ihtiyaçlarına uygun destek mekanizmalarının oluşturulmasını istedi.
'Kirletenler bedelini ödemelidir'
Fosil yakıt şirketlerinin kârlarıyla iklim zararları için ayrılan kaynakları karşılaştıran Guterres, dünyanın en büyük dokuz petrol şirketinin yalnızca son çeyrekte 95 milyar dolar kâr elde ettiğini söyledi.
Buna karşılık Kayıp ve Zarar Fonu'na yaklaşık 600 milyon dolar aktarıldığını belirten Guterres, bu tutarın söz konusu şirketlerin yaklaşık 14 saatte elde ettiği kâra denk geldiğini ifade etti.
Hükümetlere fosil yakıt şirketlerinin olağanüstü kârlarını vergilendirme ve elde edilen geliri kırılgan ülkelerin toparlanmasına ayırma çağrısında bulunan Guterres, 'Kirletenler bedelini ödemelidir' dedi.
'Gerçeği söylemekten vazgeçmeyeceğim'
Konuşmasının sonunda iklim değişikliğiyle mücadele edenlere seslenen Guterres, gelecek yıl BM Genel Sekreterliği görevinden ayrılacağını hatırlattı.
Görevinden ayrıldıktan sonra da iklim krizi konusunda gerçeği söylemeye ve mücadele etmeye devam edeceğini belirten Guterres, iklim eylemi talep edenlerle omuz omuza duracağını söyledi.
Editoryal not: Guterres'in konuşmasında aktardığı emisyon, enerji yatırımı ve finansman rakamları konuşmacıya atfedilmiştir. UNEP'in Emisyon Açığı Raporu, yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması ve kömürden elektrik üretiminin azaltılması yönündeki hedeflerin genel çerçevesini desteklemektedir.
