Masalların içinde saklı semboller, kadınların bastırılmış duygularına, özgürlük arayışlarına ve içsel güçlerine ayna tutuyor. “Kurtlarla Koşan Kadınlar” atölyesiyle kadınları kendi özleriyle buluşturmayı amaçlayan eğitimci-yazar Evren Özdamarlar, “Her kadının içinde sezgileriyle yolunu bulan, özgürlüğünü özleyen, yaratıcı ve güçlü bir kadın yaşar” diyerek masalların dönüştürücü gücüne dikkat çekiyor
Masallar, yalnızca çocukluk yıllarımızın düşsel anlatıları değil; insanın kendini keşfetmesine, korkularıyla yüzleşmesine ve içsel yolculuğuna ışık tutan kadim hikâyelerdir. Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenliğinden atölye çalışmalarına uzanan yolculuğunda kitap kulüpleri, masal anlatıcılığı, bibliyoterapi ve yaratıcı yazarlık çalışmalarıyla edebiyatı yaşamın merkezine taşıyan eğitimci-yazar Evren Özdamarlar, “Kurtlarla Koşan Kadınlar” atölyesinde kadınları kendi içsel güçleriyle buluşturuyor. Masalların sembolik dünyasından kadınların kendilerini yeniden keşfetme yolculuğuna uzanan bu söyleşide, bastırılan sezgileri, dönüşümün izlerini ve kendi hayatının direksiyonuna geçmenin anlamını konuştuk.
Sevgili hocam, sizi İş’te Ege Gazetesi’nin okurları adına saygı ve sevgiyle selamlıyorum. Yaptığınız atölye çalışmalarınızı kısaca bize anlatır mısınız?
Teşekkür ediyorum sana ve güzel okurlarımıza da sevgiler, selamlar. Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenliği olarak başladığım meslek hayatıma, derslerde yaptığım çalışmalarımı İzmir’e geldikten sonra bazı arkadaşlarımın istemesiyle atölye çalışmasında kullandım. İlk atölye çalışmam Mavi Kelebekler Kitap kulübünü 2016 yılında kurmamla oldu. Pandemiye kadar yüz yüze yapıyorduk ancak pandemi de online yapmaya başladık ve hala online yapıyoruz. Çünkü şu anda diğer şehirlerden katılımcılarım var. Ancak 10 yıldır hiç ara vermeden her ay bir gün toplanıp okuduğumuz kitap üzerinde sohbet ediyoruz. En kısa sürede İzmir’de yüz yüze yapmayı düşünüyorum.
2012 yılında Kurtlarla Koşan Kadınlar kitabıyla tanıştım ve çok etkilendim. Birkaç kez okudum ve Jung psikolojisi öğrenmeye başladım. 2015 yılında felsefe dersleriyle tanışmam bu öğrenme yolculuğumu daha da genişletti ve derinleştirdi. Bu eğitimlerim, okumalarım devam ederken bir yandan da çevremden bu kitabı tanıtmam istendi. 2018 yılında Masal ve Hikaye Anlatıcılığı, 2020 ‘de de Masal Terapistliği eğitimi alınca 2022’de önce küçük bir grupla başladığımız atölyemiz 2026’da 10. Grubumuzla devam ediyor. İlk atölyemiz 16 haftaydı, sonra 10 haftaya düşürdüm. Şimdi de 8 haftada 8 masal şeklinde ilerliyoruz. Her kadının içinde sezgileriyle yolunu bulan, özgürlüğünü özleyen, yaratıcı ve güçlü bir kadın yaşar. Bazen onu unuturuz ama o hep oradadır. İşte her kadının bu özle yeniden buluşabilmesini arzuluyorum bu atölyede.
Bu yıl başlattığım ve 4 ay sürecek Edebiyat Okulu atölyem var. Türk edebiyatından dünya klasiklerine, modern eserlerden günümüz edebiyatına uzanan dört aylık bir yolculuk bu. Her ay farklı bir edebiyat dönemine odaklanarak; eserleri, yazarları ve yazım süreçlerini birlikte konuşup yorumlayacağız. Edebi değerlendirmelerle katılımcılarımın kültür birikimlerini geliştirmeyi amaçlıyorum. Şu anda 1. ayı tamamladık. 2020 yılında Masal Anlatıcılığı atölyesi açmıştım. Şimdi o da var yeni projem olarak. 2023 yılında ilk defa yaptığım Bibliyoterapi atölyesi de yeniden başlayacak. Aynı zamanda yazar koçluğu yapıyorum ve temel yazarlık, ileri düzey yaratıcı yazarlık atölyelerim de başlayacak yeniden. Kendim de bir eğitimci yazar olarak kendime de bir alan yaratmaya çalışarak yazılarımı yazmaya devam ediyorum ve bu arada bazı Demokratik Kitle Örgütlerimizle ve kendi sendikam Eğitim-İş 3 No’lu Şubeyle gönüllü kitap kulübü yürütücülüğü de yapıyorum.

SOYUT KAVRAMLAR
Masallar neden yüzyıllardır kadınların hikâyelerini anlatmak için bu kadar güçlü bir araç olmuştur?
Kadınlar herhangi bir tarih diliminde de herhangi bir coğrafyada da herhangi bir kültürde de hep ezilen, baskı altında tutulan, bir erkek gücü tarafından yönetilmeye ve belli bir şekle sokulmaya çalışılan varlıklar olmuşlardır. Kadınların yaratılış zamanından beri korkuları, arzuları, hayalleri, dile getiremedikleri her şey ve özgürlük ya da Clarissa Estes’in dediği gibi vahşi kadın özü arayışını hep üstü kapalı anlatmayı seçmişler, bir yerlere nakşetmişler, resmetmişler. Bu da bir süre sonra semboller haline dönüşmüş ve bunlar aslında bütünsel, kapsayıcı hafızayla -kollektif bilinç- dünyaya yayılmış oluyor. İşte bu sembol anlatımları masallar içine serpiştirilmiş ve böylece sözlü gelenekten hem nesillere hem de başka kültürlere yayılmıştır. Zaman içinde de masallar çocukları uyutmak – aslında bilinçaltında soyut kavramları şekillendirmek için- büyükleri de uyandırmak için anlatılmıştır ve anlatılır. Atalarımızda masal, destan anlatıcıları şamanlardı ve ilk şamanların da kadın olduğu biliniyor.
Kadınlar büyürken hangi duygularını, arzularını ve içgüdülerini geride bırakmaya zorlanıyor?
O kadar çok şeyden vazgeçmek zorunda kalıyorlar ki. Sevinç, aşk, neşe, heyecan, üzüntü, keder, korku, güven, hiddet, tiksinme gibi birçok duygularını ; özgürce hareket etme, bir başarı elde etme, istediği gibi bir yaşam sürme gibi birçok arzusunu ve en önemlisi de sezgi güçlerini, bilme, uyum ve yaşama içgüdülerini geride bırakıyorlar.
Bir masalın kahramanıyla özdeşleşmek, kişinin kendi yaşam öyküsünü yeniden yorumlamasını nasıl sağlar?
Masalların hepsinde Joseph Campbell’in “Kahramanın Sonsuz Yolculuğu” adlı kitabında çok sistematik ve mitolojik motiflerle anlattığı şekilde bir yolculuk vardır. Jung, buna erginlenme der aslında. Yani kişi kendi yaşamındaki anlam arayışında henüz bilinçli bir sorgulamaya, derse geçememiştir. Tabii bunlar çok geniş ve uzun konular ama kısaca kahramanın yolculuğu ve erginlenme, masallarda ana kahramanın yolculuğuyla olur ve kişi bu karakter sayesinde tanışır bunula. Orada karakterin başından geçenleri kendisiyle özdeşleştirerek, sembolleri doğru anlamlandırarak, kendi yaşam mimarisine, yolculuğuna uyarlayabilir. Yani bir ders çıkararak, öğrenmesi gerekeni öğrenerek, yaşamını erdemlerle örerek kendini en iyi şekline dönüştürmeye çabalamalıdır.
KURTARICI VE DOĞURGAN ANA
Masallarda karşımıza çıkan cadı, kurt, orman, karanlık ve dönüşüm sembolleri kadınların psikolojik dünyasında nasıl karşılık buluyor?
Masallardaki cadı aslında her zaman kötü, acımasız, çirkin ve yaşlı değildir. Mesela Pamuk Prenses masalındaki cadı, kadınların bir güzellik objesi olarak görünmesinin karşısında koruyucu güç ve aynı zamanda bilmediğin bir kişiden güvenerek aldığın nesnelerden zarar görebileceğinin uyarı sembolüdür. Cadı, bilge kadındır aslında, masallarda hep kötülük yapar görünür ama aslında masal karakterine acıyla yoğrulmuş bir tecrübe sunan bilge kadındır. Yaşayarak öğretir. Kurt, Batı edebiyatındaki masallarda kötülük yapan bir hayvan gibi gösterilse de Türk edebiyatında güçlü bir semboldür. Gerçi Batı masallarında da cadı gibi bilinçsiz masal kahramanına ders vererek öğretmeyi amaçlar. Bizim edebiyatımızda, yol gösterici, kurtarıcı ve doğurgan bir ana sembolündedir. Bilgedir, güçlüdür.
Karanlık bilinmezi, korkuyu ve bilinçaltını temsil eder. Aslında kahramanın yolculuğa başlaması gereken yerdir. Ya kendi isteğiyle bu karanlığa dalar ya da biri tarafından itilir. Bu biri cadı, kurt, üvey anne, anne, baba, dışardan biri olabilir. Karanlık masallarda genelde bir orman veya mağaradır.
Dönüşüm aslında yolculuğun sonudur. Çünkü kişi, bu yolculuğa başladığındakinden çok farklı bir kişi olarak çıkacaktır sonunda. Yani daha bilinçli, daha farkındalıklı, daha aydınlanmış.
Masalların iyileştirici gücü, kişinin yaşadığı travmatik deneyimleri doğrudan anlatmak zorunda kalmadan onlara yaklaşabilmesini nasıl sağlar?
Aslında bu çocuklarla masal terapistliği seanslarında kullanılan bir yöntemdir. Tabii ki yetişkinlerde de uygulanıyor bu yöntem. Ancak tam olarak travma ortaya çıkartılıyor diye kesin bir yargıda bulunamam. Çocuklarda davranış bozukluklarını, belli davranış özelliklerini kazanmasını sağlamada kullanılıyor. Şu şekilde, kişi ya da çocuk size açılamayabilir ve bizler de uygunsuz olanı direkt söyleyemeyiz yüzlerine ancak “paylaşmak, sorumluluk almak ya da başarı” temalarıyla ilgili bir masal anlatıp sonrasında masaldan akılda kalanlarla ilgili bir resim, yazı ya da masala uygun bir mandala çalışması yaptırdığımızda orada kişiyi gözlemleyebiliyorsunuz. Yazısını okuduğunuzda ya da resmini veya mandalasını incelediğimizde onun kişiliğine dair biraz fikriniz oluyor. Ancak travmasını tam olarak belirleme olur diyemem hatta hiç olmayabilir. Çünkü yetişkinler daha kapalı kutu oluyorlar, saklayabiliyorlar. Tabii ki bu seanslar bir psikolog eşliğinde yapılırsa daha başarılı olur.
Katılımcılar atölye sırasında kendi yaşamlarında yüzleşmekten kaçındıkları hangi temalarla karşılaşabilir?
Kurtlarla Koşan Kadınlar Atölyemde bu sene 10. grubu yapıyorum. Her grupta çok fazla incinmiş, yaralı kadınlarla tanışıyorum. Kimi kitabı sonuna kadar okuyamayıp atölyeden ayrılmak durumunda kalıyor ve bana açıkladıkları da şu: “Hocam, her masalda anlattığınız bu sembol ve yolculuklara, yaşanmışlıklarla hıçkıra hıçkıra ağlıyorum. Resmen o sözler içimden geçip beni daha da paramparça ediyor. Ben buna daha fazla dayanamayacağım. Ortak düşünceler böyle. Aslında devam etme cesareti, çabası ve sebatı kendilerinde görebilseler yolculuk bir nebze tamamlanacak. Tabii ki hayat yolculuğumuz uzun, hep bir sınanma var, olacak. Tamam ben dersimi aldım, acımı da çektim, bitti diye bir şey yok. Baktığında hep aynı insanlarla ve olaylarla sınanıyor ve hep öfkeli, kızgın, üzgün ya da huysuz tepkileri veriyorsan bir arpa boyu yol gidememişsin demektir. O yüzden acıyla, hatalarla, korkularla, sivri taraflarımızla, gölge yanlarımızla yüzleşebilmek ve bunları kabullenerek, anda kalarak dönüşmek daha doğru bir eylem ve çalışma olacaktır.

Bugün hayatının bir döneminde kendisini kaybolmuş, sıkışmış veya yalnız hisseden bir kadına hangi masalı anlatmak isterdiniz?
Evet o kadar fazlayız ki kaybolmuş, sıkışmış ve yalnız hisseden ama bunları sadece tek bir masalda toplayamam tabii ki. Ancak Mavi Sakal, İskelet Kadın ve Blige Vasalisa’yı anlatırdım.
KAPI VE ANAHTAR
Kurtlarla Koşan Kadınlar atölyesinden çıkan bir kadının hayatında hangi kapının aralanmasını istiyorsunuz?
Bu atölyede ilk anlattığımız semboller aslında kapı ve anahtar. Bir yolculuğa başladınız ve bir veya daha fazla kapının olduğu yere geldiniz. Cebinizi yokladınız ve bir de baktınız ki bir anahtar. Peki bu anahtar hangi kapıya uygun? Ya da onun doğru kapı olduğunu nasıl anlayacağız? İşte bu sembollere ait sorularla başlıyoruz. Güçlü sorular sormak gerekir, doğru ve güçlü cevaplar alabilmek için. İşte katılan bu güzel kadınlar kendi hayatlarına dış bir gözle bakabilsinler ki kendi yollarına kendileri ışık tutabilsin. İçlerindeki o vahşi kadın özünü yani sezgi güçlerini ellerine alıp kendi hayat arabalarının sürücüleri olsunlar. Değersizlikle, görünür olmayla, ezilmeye, başkalarının kendi hayatları üzerinde hüküm sürmeleriyle daha güçlü ve emin adımlarla savaşarak daha iyi bir yaşam sürsünler ve böylece gelecek nesillerin bilinçlenmesine de güçlü katkı da bulunsunlar.
Tuğçe Yerdelen'in röportajı




